ChatQuy.comChất Quý
Trầm hương và kỳ nam

Bakhoor là gì: gỗ ngâm hương, lư mabkhara và nếp xông trầm ở vùng Vịnh

Bakhoor là gỗ, thường là trầm hoặc gỗ thường, ngâm tinh dầu và hương liệu rồi xông trên than hay lư điện. Khác gì trầm miếng, dùng trong căn hộ Việt có hợp không.

Low angle view of a carved brass mabkhara burner releasing thin smoke beside folded linen fabric on a wooden shelf in a Ho Chi Minh City apartment, evening lamplight, hands out of frame

Bakhoor là những mảnh gỗ, thường là trầm hoặc gỗ thường, được ngâm trong tinh dầu, hương liệu, đôi khi có thêm đường hay mật, rồi đem xông trên than nóng hoặc lư điện để tạo khói thơm. Đây là nếp sinh hoạt quen thuộc ở các nước bán đảo Ả Rập và vùng Vịnh: xông nhà khi có khách, xông quần áo, khăn, tóc trước khi ra ngoài. Lư xông dùng cho bakhoor gọi là mabkhara.

Ở Việt Nam, bakhoor xuất hiện trong các cửa hàng nước hoa, hàng xách tay và cả quà biếu từ người đi làm, đi du lịch Trung Đông. Bài này giải thích bakhoor khác trầm miếng ra sao, thành phần thường gặp, cách dùng an toàn trong nhà ở Việt Nam, và những điều nên biết khi mua.

Bakhoor và oud: hai thứ khác nhau dù cùng gắn với trầm

Trong tiếng Ả Rập, chữ oud (cũng viết là oudh, ud) có nghĩa gốc là gỗ, và trong ngữ cảnh hương liệu được dùng để chỉ trầm hương. Người vùng Vịnh xông oud theo hai cách. Cách thứ nhất là đặt mảnh trầm nguyên, không tẩm gì, lên than nóng hoặc lư điện, gần giống cách người Việt xông trầm miếng. Cách thứ hai là dùng bakhoor, tức gỗ đã được ngâm trong hỗn hợp hương.

Bakhoor không nhất thiết làm từ trầm. Nhiều loại bakhoor phổ thông dùng gỗ thường hoặc mùn gỗ ép thành viên, ngâm trong hỗn hợp tinh dầu và hương liệu có mùi trầm, hổ phách, xạ hương, hoa hồng, đàn hương. Các loại cao cấp hơn dùng vụn trầm thật ngâm với dầu trầm. Mỗi gia đình, mỗi nhà làm hương có công thức riêng, và việc tự pha bakhoor là một nét nghề truyền thống.

Vì vậy, khi thấy hộp bakhoor ghi chữ oud, bạn không nên mặc định đó là trầm nguyên chất. Chữ oud trên nhãn có thể chỉ mùi hương mô phỏng trầm, chứ không chỉ chất liệu. Điều này tương tự như chữ "hương trầm" trên một số sản phẩm ở Việt Nam.

Bakhoor, trầm miếng và nhang trầm: so sánh nhanh

Ba dạng này đều tạo mùi bằng nhiệt, nhưng khác nhau về thành phần, cách dùng và lượng khói. Bảng dưới giúp bạn hình dung khi chọn.

Tiêu chíBakhoorTrầm miếng hơNhang trầm
Thành phầnGỗ hoặc mùn gỗ ngâm tinh dầu, hương liệu, có khi thêm đường, nhựa thơmGỗ dó có nhựa trầm, không tẩmBột trầm hoặc bột gỗ, chất kết dính, có thể có hương liệu, tăm tre
MùiĐậm, ngọt, phức hợp, phụ thuộc công thứcThay đổi theo thời gian hơ, mềm hơnPhụ thuộc lượng bột trầm và hương liệu
Cách dùngĐặt lên than nóng hoặc lư điệnĐặt lên tấm đỡ của bếp hơ, nhiệt vừa phảiĐốt trực tiếp đầu que
Lượng khóiThường nhiều, khói đặcÍt nếu hơ đúng nhiệtVừa phải, kéo dài theo que
Dùng ở đâu hợpKhông gian rộng, thoáng; xông vải ngắnPhòng nhỏ, góc đọc sách, bàn tràĐa dạng, tuỳ loại nhang
Điều cần để ýĐường, dầu cháy dễ khét và bám cặn; than cần thông gióBếp điện cần chỗ đặt chịu nhiệtHương liệu tổng hợp, phẩm màu trên tăm

Nhìn bảng, bạn sẽ thấy bakhoor gần với một loại "nước hoa đốt" hơn là trầm theo kiểu người Việt quen dùng. Nó tạo mùi mạnh, bám lâu, thích hợp với không gian và khí hậu khô của vùng Vịnh, nơi nhà thường rộng và có điều hoà liên tục.

Mabkhara và cách người vùng Vịnh xông

Mabkhara là lư xông truyền thống, thường có dáng chân đế cao, phần trên là chén nhỏ để đặt than và hương. Chất liệu phổ biến là gỗ bọc kim loại chạm hoa văn, đồng, gốm, hoặc kết hợp nhiều chất liệu. Ngày nay mabkhara điện rất phổ biến: một đế điện có tấm gia nhiệt, không cần than, chỉ cần đặt viên bakhoor lên và bật điện.

Cách xông truyền thống là đốt một viên than cho đỏ đều, đặt vào chén lư, rồi đặt một mẩu bakhoor lên trên. Khói bốc lên, người ta cầm lư đi quanh phòng, hoặc đặt lư dưới quần áo treo, dưới khăn, để khói thấm vào vải. Một số gia đình có lồng gỗ đặc biệt để úp quần áo lên trên lư cho khói ám đều.

Trong tiếp khách, chủ nhà có thể chuyền lư cho khách để họ hơ nhẹ khói lên tay áo, tóc. Đây là nghi thức hiếu khách trong đời sống thường ngày, giống như việc mời trà. Khi được mời theo cách đó ở nước ngoài, bạn chỉ cần đón lư bằng tay phải, hơ nhẹ, rồi chuyền lại. Không có gì phức tạp hơn.

Các dạng hương kiểu vùng Vịnh hay gặp trên kệ hàng

Ngoài bakhoor, các cửa hàng hương kiểu Ả Rập thường bày nhiều sản phẩm có tên gọi dễ lẫn. Danh sách dưới giúp bạn nhận ra từng loại. Tên gọi có thể thay đổi theo nước và theo nhà sản xuất, nên đây chỉ là hướng dẫn tham khảo.

  • Mảnh gỗ ngâm hương: dạng bakhoor quen thuộc nhất, là những mảnh gỗ nhỏ sẫm màu, bóng dầu, hơi dính tay, đựng trong hộp kín. Mùi tuỳ công thức, có loại ngọt đậm, có loại thiên về gỗ.
  • Viên hoặc bánh ép: mùn gỗ, bột hương trộn dầu và chất kết dính, ép thành viên tròn, bánh dẹt hoặc thanh nhỏ. Dễ chia lượng, khói thường đều hơn mảnh gỗ, nhưng thành phần khó nhìn thấy bằng mắt.
  • Muattar: thường chỉ mảnh trầm hoặc gỗ được tẩm hương ở mức nhẹ hơn bakhoor, giữ được dáng gỗ. Ở một số nơi, chữ này dùng gần như đồng nghĩa với bakhoor.
  • Mảnh oud nguyên: trầm không tẩm, dùng như trầm miếng ở Việt Nam. Đây là loại gần với thói quen của người chơi trầm trong nước nhất, và cũng là loại cần hỏi kỹ nguồn gốc nhất.
  • Dầu oud: tinh dầu trầm, có nơi gọi là dehn al oud, thường thoa một giọt rất nhỏ lên cổ tay hoặc quần áo. Chai dầu oud có thể là tinh dầu trầm, dầu trầm pha dầu nền, hoặc hương liệu mô phỏng.
  • Nước hoa mùi oud: sản phẩm nước hoa thông thường có nốt hương trầm, phần lớn dùng hương liệu tổng hợp hoặc chỉ một lượng nhỏ dầu trầm. Không thuộc nhóm xông.

Khi mua làm quà, bạn nên hỏi người nhận quen dùng loại nào. Người đã sống ở vùng Vịnh thường có thói quen riêng và phân biệt rất rõ các dạng này; người chưa quen thì mảnh oud nguyên hoặc bakhoor mùi nhẹ dễ dùng hơn trong nhà ở Việt Nam.

Dùng bakhoor trong căn hộ ở Việt Nam: điều nên cân nhắc

Nhà ở Việt Nam thường nhỏ và kín hơn. Bakhoor sinh khói đặc và mùi mạnh. Trong căn hộ vài chục mét vuông với cửa đóng để chạy điều hoà, một mẩu nhỏ đã đủ làm cả nhà ám mùi. Nên bắt đầu với lượng rất nhỏ, mở cửa sổ khi xông và tắt sớm.

Khí hậu nồm ẩm làm mùi bám lâu hơn. Vải, rèm, đệm trong khí hậu ẩm giữ mùi và hơi dầu lâu hơn. Xông quần áo theo kiểu vùng Vịnh có thể để lại vết dầu trên vải sáng màu, nên thử ở chỗ khuất trước.

Đường và dầu cháy dễ khét và đóng cặn. Nhiều loại bakhoor có đường hoặc mật, khi cháy tạo cặn đen dính trên chén lư và tấm gia nhiệt. Cần vệ sinh lư sau khi nguội, không cạo khi còn nóng.

Than xông cần thông gió nghiêm túc. Đốt than trong phòng kín có nguy cơ tích tụ khí CO, một loại khí không màu, không mùi. Nếu dùng than, luôn mở cửa thông gió, không xông trong phòng ngủ đóng kín, không để than cháy khi đi ngủ. Lư điện an toàn hơn về mặt này.

Người nhạy cảm với mùi và khói nên dè dặt. Trẻ nhỏ, người già, người có bệnh hô hấp hoặc hay dị ứng có thể khó chịu với khói đặc. Người có bệnh nên hỏi bác sĩ trước khi xông thường xuyên, và dừng ngay nếu thấy ho, khó thở, đau đầu.

Xông một mẻ bakhoor bằng lư điện cho căn hộ

Nếu bạn được tặng một hộp bakhoor và muốn thử, đây là cách làm nhẹ nhàng, phù hợp nhà ở Việt Nam.

  1. Đặt lư điện trên mặt phẳng chịu nhiệt như bàn đá, khay gốm, xa rèm, giấy, sách và tầm với của trẻ nhỏ, thú nuôi.
  2. Mở hé một cửa sổ hoặc bật quạt thông gió ở mức nhẹ để khói có đường thoát.
  3. Dùng kẹp hoặc nhíp gắp một mẩu bakhoor cỡ hạt đậu. Không dùng tay, vì dầu bám tay khó rửa và có thể gây kích ứng da ở người nhạy cảm.
  4. Bật lư ở mức nhiệt thấp nhất, đặt mẩu bakhoor lên tấm đỡ. Chờ khói bốc lên nhẹ; nếu khói đặc, khét, hạ nhiệt hoặc tắt.
  5. Xông khoảng vài phút rồi tắt lư. Mùi bakhoor bám lâu, không cần xông liên tục.
  6. Khi lư nguội hẳn, lau tấm đỡ bằng khăn khô hoặc khăn hơi ẩm, bỏ cặn vào thùng rác. Cất hộp bakhoor kín nắp, xa nguồn nhiệt.

Nếu muốn xông quần áo, chỉ hơ nhanh từ khoảng cách vừa phải với đồ tối màu, không đặt vải sát lư, và không xông đồ đang ẩm vì mùi dầu dễ ám nặng.

Mua bakhoor: đọc nhãn và giữ kỳ vọng đúng

Bakhoor trên thị trường Việt Nam chủ yếu là hàng nhập từ các nước vùng Vịnh hoặc sản xuất theo kiểu bakhoor ở nước khác. Nhãn thường bằng tiếng Ả Rập và tiếng Anh. Những chữ hay gặp gồm oud, bakhoor, muattar (hỗn hợp tẩm hương), amber, musk. Chữ oud như đã nói có thể chỉ mùi hương chứ không chỉ chất liệu trầm.

Vì bakhoor là sản phẩm phối hương, câu hỏi "có phải trầm thật không" không phải câu hỏi quan trọng nhất. Câu hỏi hữu ích hơn là: thành phần gồm gì, có dùng hương liệu tổng hợp không, có đường hay mật không, có hướng dẫn sử dụng và cảnh báo an toàn không. Hàng xách tay không nhãn phụ tiếng Việt thường thiếu những thông tin này.

Một điểm thú vị: Việt Nam là một trong những nơi xuất khẩu trầm nguyên liệu sang các thị trường vùng Vịnh qua nhiều thời kỳ, nên một phần trầm trong bakhoor cao cấp có thể đi một vòng rồi quay về. Điều đó không làm bakhoor quý hơn hay kém đi; nó chỉ nhắc rằng hương trầm là một mặt hàng có lịch sử giao thương lâu dài giữa nhiều vùng.

Câu hỏi thường gặp

Bakhoor có phải là trầm hương không?

Không hẳn. Bakhoor là gỗ hoặc mùn gỗ ngâm trong hỗn hợp tinh dầu và hương liệu. Có loại dùng vụn trầm thật, có loại dùng gỗ thường với hương mô phỏng trầm. Muốn biết, bạn cần đọc thành phần hoặc hỏi người bán. Chữ oud trên nhãn không đảm bảo là trầm nguyên chất.

Có thể xông bakhoor bằng bếp hơ trầm không?

Có thể, nhưng nên dùng tấm đỡ riêng hoặc lót giấy bạc chịu nhiệt, vì dầu và đường trong bakhoor để lại cặn dính khó làm sạch, có thể ám mùi sang những lần hơ trầm sau. Chỉnh nhiệt thấp và theo dõi khói. Nếu thường xuyên dùng cả hai, một lư điện riêng cho bakhoor sẽ tiện hơn.

Mabkhara than và mabkhara điện nên chọn loại nào?

Với nhà ở Việt Nam, lư điện thường hợp hơn: không cần than, kiểm soát nhiệt dễ, không có nguy cơ tích tụ khí CO như đốt than trong phòng kín. Lư than giữ được trải nghiệm truyền thống nhưng đòi hỏi thông gió tốt và xử lý tro than cẩn thận.

Bakhoor có làm vàng hay bẩn quần áo không?

Có thể, nhất là với vải sáng màu và vải mỏng. Dầu trong khói có thể đọng lại thành vết mờ nếu xông quá gần hoặc quá lâu. Nên thử trên chỗ khuất, xông từ khoảng cách vừa phải và chỉ trong thời gian ngắn. Đồ lụa, đồ trắng tốt nhất không xông trực tiếp.

Bakhoor để được bao lâu?

Bakhoor đậy kín, để nơi mát, tránh nắng thường giữ mùi khá lâu, nhưng theo thời gian dầu và hương liệu sẽ bay bớt hoặc biến đổi, mùi nhạt hoặc khác đi. Hộp mở ra để hở dễ khô và mất mùi nhanh hơn. Nếu thấy mốc hoặc mùi lạ, nên bỏ.

Mang bakhoor từ nước ngoài về Việt Nam có cần giấy tờ không?

Với lượng nhỏ dùng cá nhân, bakhoor thường được coi như hàng tiêu dùng có mùi hương. Tuy vậy, nếu sản phẩm chứa trầm thật với khối lượng lớn, quy định về các loài trong CITES và quy định hải quan có thể áp dụng. Trước khi mang số lượng nhiều, bạn nên tra quy định hiện hành.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138