ChatQuy.comChất Quý
Bảo quản chất liệu quý trong khí hậu nồm ẩm

Độ ẩm phòng cho đồ chất liệu quý: ngưỡng an toàn, ẩm kế, máy hút ẩm và gói hút ẩm

Phòng có đồ gỗ, lụa, sơn mài, trầm, đồng nên giữ độ ẩm khoảng nào. Cách đặt và tự thử ẩm kế, dùng máy hút ẩm, gói silica, hộp hút ẩm đúng chỗ.

Small digital hygrometer with blank display on a wooden shelf beside lacquer boxes and folded silk, person adjusting a dehumidifier in a quiet Bac Ninh study room

Phòng để đồ chất liệu quý như gỗ tự nhiên, sơn mài, lụa, trầm, đồng nên giữ độ ẩm tương đối ở khoảng giữa, đại ý từ khoảng 45 đến 65%, và quan trọng hơn cả là tránh dao động mạnh trong thời gian ngắn. Ẩm trên khoảng 70% kéo dài nhiều ngày là điều kiện thuận lợi cho nấm mốc và ăn mòn kim loại; khô dưới khoảng 40% thì gỗ, sơn mài, tre mây dễ co, nứt. Con số chính xác cho từng nhà phụ thuộc vào khí hậu vùng và loại đồ, nhưng nguyên tắc ổn định là chung.

Bài viết giải thích độ ẩm tương đối và điểm sương bằng ví dụ trong nhà, mỗi chất liệu sợ ẩm hay sợ khô ra sao, cách chọn, đặt và tự kiểm tra ẩm kế, cách dùng máy hút ẩm, chế độ làm khô của điều hoà, gói silica và hộp hút ẩm cho đúng chỗ, cùng lịch theo mùa cho ba miền.

Độ ẩm tương đối và điểm sương: vì sao tường "đổ mồ hôi"

Không khí luôn chứa hơi nước, nhưng lượng hơi nước tối đa nó giữ được phụ thuộc vào nhiệt độ: không khí ấm giữ được nhiều hơn không khí lạnh. Độ ẩm tương đối, con số phần trăm trên ẩm kế, cho biết không khí đang chứa bao nhiêu so với mức tối đa ở nhiệt độ đó. 50% nghĩa là không khí đang ở nửa đường tới bão hoà; 100% nghĩa là nó không thể giữ thêm hơi nước nào nữa.

Khi một khối không khí ẩm chạm vào bề mặt lạnh hơn nó, không khí sát bề mặt ấy bị làm lạnh. Nếu lạnh tới một mức nhất định gọi là điểm sương, hơi nước không còn chỗ chứa và ngưng thành giọt. Mùa nồm miền Bắc xảy ra đúng như vậy: sau những ngày rét, tường, sàn gạch, mặt đá, đồ kim loại trong nhà còn lạnh, rồi gió nồm ấm và ẩm thổi tới. Không khí ấm ẩm chạm vào bề mặt lạnh, nước đọng lại thành lớp mồ hôi trên tường, sàn trơn trượt, mặt kính mờ.

Hiểu điều này giúp bạn thấy vì sao mở toang cửa trong ngày nồm làm nhà ướt hơn chứ không khô hơn, vì sao đồ đặt sát tường ngoài hay trên sàn đá ẩm hơn đồ đặt giữa phòng trên kệ gỗ, và vì sao một món đồ bọc kín trong túi ni lông lại có thể đọng nước bên trong khi nhiệt độ hạ xuống ban đêm.

Mỗi chất liệu sợ ẩm hay sợ khô

Không có chất liệu nào thích độ ẩm quá cao hay quá thấp, nhưng mỗi loại hỏng theo một kiểu khác nhau. Bảng dưới tóm lược để bạn ưu tiên khi trong nhà có nhiều loại đồ.

Chất liệuKhi quá ẩm, kéo dàiKhi quá khô hoặc khô đột ngột
Gỗ tự nhiênNở, kẹt ngăn kéo, mốc chân và mặt sauCo, nứt mặt, hở mạch ghép, lỏng mộng
Sơn mài, khảm traiMốc mặt sau, cốt nở làm phồng lớp sơnCốt co gây nứt chân chim, bong mảnh khảm
Lụa tơ tằm, lenĐốm mốc, ố nhanh, côn trùng hoạt động mạnhSợi giòn hơn nếu khô kéo dài kèm ánh sáng
Trầm, nhang, nụMốc, mềm, khó cháy, mùi ẩm át mùi trầmÍt hại, chủ yếu mùi bay nhanh hơn khi nóng
Đồ đồng, kim loạiXỉn nhanh, đốm, vệt ăn mònÍt hại
Mây, tre, cói, lục bìnhMốc, mọt hoạt động, mềm sợiGiòn, nứt dọc, lỏng nan
Gốm đất nung, sành mộcHút ẩm, mốc chân, có thể nổi lớp muối trắng khi khô lạiÍt hại

Nhìn bảng sẽ thấy phần lớn chất liệu sợ ẩm cao kéo dài hơn sợ khô vừa phải. Ở khí hậu nồm ẩm, việc thường phải làm là hút bớt ẩm; nhưng cũng đừng quá tay đến mức phòng khô như sa mạc, vì gỗ và sơn mài sẽ chịu trận.

Ẩm kế: chọn, đặt và tự kiểm tra độ chính xác

Không có ẩm kế, mọi chuyện giữ ẩm chỉ là cảm giác. Một chiếc ẩm kế điện tử nhỏ đã đủ cho nhu cầu gia đình, miễn là bạn đặt đúng chỗ và biết nó sai lệch bao nhiêu.

  1. Chọn loại hiển thị cả nhiệt độ và độ ẩm, có lưu giá trị cao nhất, thấp nhất trong ngày càng tốt. Ẩm kế điện tử giá phổ thông thường có sai số vài điểm phần trăm, đủ để theo dõi xu hướng.
  2. Đặt ẩm kế ở chỗ để đồ quý, ngang tầm với đồ, không đặt sát cửa sổ, ngay dưới miệng gió điều hoà, cạnh máy hút ẩm hay trên nóc tủ lạnh.
  3. Để ẩm kế ổn định ít nhất nửa giờ ở vị trí mới trước khi đọc số.
  4. Tự kiểm tra bằng muối ăn: cho một ít muối hạt vào nắp chai, nhỏ vài giọt nước cho muối ướt nhưng không ngập nước, đặt nắp muối cùng ẩm kế vào một hộp kín hoặc túi kín trong vài giờ đến một ngày ở nhiệt độ phòng ổn định.
  5. Không khí trong hộp kín có muối ăn ướt sẽ tiến tới khoảng 75%. Ẩm kế chỉ bao nhiêu thì chênh lệch so với 75% chính là sai số của nó; ghi lại và trừ đi khi đọc số về sau.
  6. Đọc và ghi số vào sáng sớm và buổi tối trong một hai tuần đầu, cả ngày nồm lẫn ngày khô, để biết căn phòng dao động trong khoảng nào.

Nhiều nhà chỉ cần một ẩm kế ở phòng có đồ quý nhất. Nếu có tủ kính trưng bày hay hộp cất đồ lớn, đặt thêm một chiếc nhỏ bên trong để biết vi khí hậu ở đó khác ngoài phòng bao nhiêu.

Máy hút ẩm và chế độ làm khô: dùng sao cho đúng

Đóng cửa phòng khi chạy máy. Máy hút ẩm chỉ làm khô được một không gian kín. Chạy máy khi cửa sổ mở trong ngày nồm là đang cố làm khô cả bầu trời. Chọn một phòng chính để đồ quý, đóng cửa, chạy máy vào những giờ ẩm nhất.

Đặt mức độ ẩm mục tiêu, không chạy liên tục tới khô kiệt. Nhiều máy cho phép đặt mức mong muốn và tự ngắt khi đạt. Đặt quanh khoảng giữa thay vì mức thấp nhất, để gỗ và sơn mài không bị kéo khô quá nhanh.

Đặt máy cách đồ quý và cách tường. Luồng khí thổi ra từ máy hút ẩm thường ấm và khô hơn không khí phòng. Đừng hướng luồng khí vào đồ gỗ, tranh sơn mài, và để máy cách tường đủ khoảng thoáng theo hướng dẫn.

Đổ nước hoặc nối ống xả đúng cách. Bình chứa đầy thì máy ngừng chạy, nhiều nhà không để ý nên tưởng máy vẫn làm việc. Nếu nối ống xả liên tục, đảm bảo đường nước thoát an toàn, không chảy ngược hay nhỏ giọt lên sàn gỗ.

Chế độ làm khô của điều hoà là phương án phụ. Chế độ này rút ẩm bằng dàn lạnh và có thể làm phòng mát đi. Dùng được trong những ngày nồm ấm, nhưng không nên để chạy suốt ngày đêm kéo phòng xuống quá khô, và nhớ đồ gỗ không đặt ngay dưới miệng gió.

An toàn điện là ưu tiên. Không chạy máy qua ổ cắm nối dài chất lỏng lẻo, không để dây điện đi qua chỗ nước đọng, không để máy chạy trong phòng khoá kín khi cả nhà đi vắng dài ngày nếu không chắc về hệ thống điện.

Gói silica, hộp hút ẩm, than hoạt tính: mỗi thứ hợp với chỗ nào

Các loại vật liệu hút ẩm thụ động bán rất phổ biến. Chúng không thay được máy hút ẩm cho cả phòng, nhưng có ích trong không gian nhỏ, kín nếu dùng đúng.

LoạiHợp vớiLưu ý
Gói hạt silicaHộp kín nhỏ: hũ trầm, hộp đồ đồng, hộp trang sức, ngăn kéo kínBão hoà khá nhanh; có loại đổi màu để biết khi cần thay hoặc làm khô lại theo hướng dẫn trên bao bì; để xa tầm tay trẻ nhỏ
Hộp hút ẩm dạng hạt chảy thành nướcTủ quần áo, tủ đồ, góc kín cỡ vừaNước đọng là dung dịch muối, đổ ra làm loang gỗ, ố vải, ăn mòn kim loại; đặt trong khay, thay trước khi đầy, không đặt trên kệ cao dễ đổ
Than hoạt tính, than treKhử mùi ẩm trong tủHút ẩm kém hơn silica và hộp hút ẩm; chủ yếu giảm mùi, không giải quyết được độ ẩm cao
Vôi sốngKhông nên dùng trong nhà ởGặp nước sinh nhiệt và tạo chất kiềm ăn da, nguy hiểm với trẻ nhỏ, mắt, da; bột vôi bám làm hỏng bề mặt đồ quý

Một sai lầm hay gặp là rải vài gói silica nhỏ vào tủ quần áo lớn mở ra đóng vào hằng ngày rồi tin rằng tủ đã khô. Gói silica chỉ có tác dụng rõ rệt trong không gian kín và nhỏ; trong tủ lớn hay phòng, nó bão hoà sau vài ngày và gần như không còn tác dụng.

Lịch giữ ẩm theo mùa cho ba miền

Khí hậu mỗi vùng khác nhau nên lịch cũng khác nhau. Dưới đây là gợi ý khung để bạn điều chỉnh theo số đo thực tế của nhà mình.

  • Miền Bắc, cuối đông sang xuân (mùa nồm): đóng cửa vào giờ ẩm, chạy máy hút ẩm hoặc chế độ làm khô ở phòng có đồ quý, dời đồ khỏi tường ngoài và sàn lạnh, kiểm tra tủ, hộp hai tuần một lần.
  • Miền Bắc, đầu hè: chuyển từ nồm sang bật điều hoà làm mát từ từ, tránh chạy máy kín cả ngày ngay sau đợt nồm, dời đồ gỗ khỏi miệng gió.
  • Miền Bắc, mùa đông hanh khô: theo dõi độ ẩm khi dùng máy sưởi, điều hoà hai chiều; nếu phòng xuống thấp, tăng ẩm nhẹ cho phòng có đồ gỗ, sơn mài.
  • Miền Trung, mùa mưa lũ cuối năm: kê đồ quý lên cao ở nhà tầng trệt, chuẩn bị chỗ cất trên tầng hoặc kệ cao, kiểm tra mốc sau mỗi đợt mưa dài.
  • Miền Nam và Tây Nguyên, mùa mưa: thông gió vào những giờ tạnh ráo, giữ đồ đan, đồ vải khỏi nơi ẩm, chú ý mốc ở tủ đặt sát tường.
  • Miền Nam, mùa khô và khi chạy máy lạnh liên tục: đồ gỗ, sơn mài không đặt dưới miệng gió; theo dõi độ ẩm phòng kín.
  • Mọi miền: ghi số đo vào một cuốn sổ nhỏ hoặc điện thoại. Sau một năm, bạn sẽ biết rõ tháng nào căn nhà mình cần can thiệp nhất.

Câu hỏi thường gặp

Độ ẩm bao nhiêu thì nấm mốc bắt đầu phát triển?

Nhiều tài liệu về bảo tồn và xây dựng coi độ ẩm tương đối trên khoảng 70% kéo dài nhiều ngày là điều kiện thuận lợi cho nấm mốc. Không có ranh giới tuyệt đối, vì nhiệt độ, bụi bẩn và độ thông gió cũng ảnh hưởng. Giữ dưới mức đó ở phòng có đồ quý là mục tiêu hợp lý.

Ẩm kế rẻ tiền có đáng tin không?

Đủ để theo dõi xu hướng tăng giảm trong ngày và giữa các mùa, dù có thể sai vài điểm phần trăm. Bạn có thể tự kiểm tra bằng muối ăn ướt trong hộp kín: không khí trong đó tiến tới khoảng 75%, chênh lệch so với số ẩm kế chỉ chính là sai số.

Có cần chạy máy hút ẩm cả ngày trong mùa nồm không?

Thường không cần. Đóng cửa phòng, chạy máy vào những giờ ẩm nhất và đặt mức độ ẩm mục tiêu để máy tự ngắt là đủ. Chạy liên tục ở mức thấp nhất có thể làm phòng quá khô, không tốt cho đồ gỗ và sơn mài.

Gói hút ẩm silica có độc không?

Hạt silica bản thân không phải chất độc mạnh nhưng không ăn được, có thể gây hóc với trẻ nhỏ. Một số loại hạt đổi màu chứa chất chỉ thị cần tránh tiếp xúc nhiều. Để gói hút ẩm xa tầm tay trẻ, không xé gói, và đọc hướng dẫn trên bao bì.

Hộp hút ẩm để trong tủ gỗ có an toàn không?

An toàn nếu đặt trong khay chống tràn, ở tầng thấp, và thay trước khi nước đầy. Nước đọng trong hộp là dung dịch muối; tràn ra sẽ làm loang gỗ, ố vải và ăn mòn kim loại.

Mở cửa sổ có giúp nhà bớt nồm không?

Trong ngày nồm thì ngược lại: không khí ngoài trời ấm và ẩm vào nhà sẽ đọng nước lên tường, sàn còn lạnh. Nên đóng cửa vào giờ ẩm và chỉ mở cho thông gió khi trời hanh lại, gió khô hơn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138