ChatQuy.comChất Quý
Thật, giả, pha và xử lý

Gỗ tẩm sấy, gỗ hấp, gỗ nhuộm màu: xử lý nào bình thường, xử lý nào để che gỗ kém

Gỗ nào cũng phải sấy, nhiều loại phải tẩm, có loại được hấp và nhuộm. Cách phân biệt xử lý chính đáng với xử lý để gỗ thường trông như gỗ quý.

Vietnamese timber drying yard at dawn, stacked planks with spacer sticks under a corrugated roof, a worker in gloves checking a board edge, face turned away, warm haze

Gần như mọi tấm gỗ làm đồ nội thất đều đã qua xử lý, và điều đó không có gì đáng ngại. Gỗ phải được sấy để hạ độ ẩm, nếu không sẽ co ngót, nứt toác sau vài tháng trong nhà. Nhiều loại gỗ mềm, nhiều dác còn phải tẩm chất chống mối mọt mới dùng được lâu. Thứ người mua cần cảnh giác không phải là chữ "xử lý", mà là những xử lý nhằm làm một loại gỗ trông giống loại khác đắt hơn: nhuộm màu cho giống gụ, trắc, hương; phun lớp màu dày che hết vân; tẩm mùi cho giống gỗ thơm.

Bài này chia các kiểu xử lý thành hai nhóm rõ ràng: nhóm làm cho gỗ bền và ổn định, và nhóm làm cho gỗ đổi diện mạo. Với mỗi kiểu, bạn sẽ biết vì sao người ta làm, dấu hiệu nhìn thấy trên món đồ, và câu nên hỏi người bán. Cách nhận biết từng loại gỗ cụ thể nằm ở danh mục gỗ quý tự nhiên của trang; ở đây chỉ bàn chuyện gỗ đã bị can thiệp thế nào.

Sấy gỗ: bước bắt buộc, không phải mánh

Gỗ mới xẻ từ cây còn chứa rất nhiều nước, cả trong lòng tế bào lẫn trong thành tế bào. Khi nước thoát ra, gỗ co lại, và co không đều theo các chiều: theo hướng tiếp tuyến với vòng năm co nhiều nhất, hướng xuyên tâm ít hơn, theo chiều dọc thớ gần như không đáng kể. Sự chênh lệch đó là lý do một tấm ván chưa sấy kỹ để trong phòng điều hoà sẽ cong lòng máng, nứt đầu, hở mộng.

Sấy là đưa độ ẩm gỗ xuống gần với độ ẩm cân bằng của nơi món đồ sẽ nằm. Có hai cách chính: phơi hong tự nhiên dưới mái che, xếp ván có thanh kê cho gió lùa, mất nhiều tháng; hoặc sấy trong lò có kiểm soát nhiệt và ẩm, nhanh hơn và đều hơn nếu làm đúng. Sấy quá nhanh gây nứt trong lòng, bề mặt nhìn vẫn lành. Vì vậy câu "gỗ này phơi tự nhiên mấy năm nên tốt hơn sấy lò" chỉ đúng khi việc phơi được làm cẩn thận, không phải mặc nhiên.

Với người mua, gỗ đã sấy là điều nên đòi hỏi chứ không phải điều để nghi ngờ. Câu nên hỏi là gỗ được sấy thế nào, có đo độ ẩm trước khi đóng không. Xưởng làm nghiêm túc thường có máy đo độ ẩm cầm tay và sẵn lòng đo cho bạn xem ngay trên phôi.

Tẩm gỗ chống mối mọt: khi nào cần và hỏi gì

Loại gỗ nào thường phải tẩm. Gỗ rừng trồng mọc nhanh như cao su, keo, thông, và phần dác của hầu hết các loại gỗ đều dễ bị mọt, nấm và mối tấn công vì chứa nhiều tinh bột, đường. Những loại gỗ được coi là quý thường có lõi chứa dầu, nhựa tự nhiên làm côn trùng ngại, nên ít cần tẩm hơn, nhưng phần dác của chúng vẫn yếu.

Tẩm là đưa chất bảo quản vào trong gỗ. Có cách ngâm, có cách ép chân không và áp lực để thuốc đi sâu. Hoá chất dùng cho gỗ nội thất phải là loại được phép theo quy định hiện hành. Người mua không cần biết công thức, nhưng nên hỏi gỗ tẩm bằng gì, có phiếu thông tin an toàn của chất tẩm không, nhất là với đồ cho phòng trẻ nhỏ hoặc đồ tiếp xúc thực phẩm như thớt, khay.

Tẩm không làm gỗ thường thành gỗ quý. Gỗ cao su tẩm sấy kỹ là vật liệu tốt cho đồ nội thất giá vừa phải, nhưng nó vẫn là gỗ cao su. Nếu người bán gọi nó bằng một tên gỗ khác chỉ vì đã tẩm và sơn màu tối, đó là bán sai tên, không còn là chuyện xử lý kỹ thuật.

Mùi lạ kéo dài là dấu hiệu nên hỏi. Đồ gỗ mới có mùi sơn, mùi keo trong vài tuần là thường gặp. Mùi hắc kéo dài nhiều tháng, mùi xộc lên khi mở ngăn kéo, nên được hỏi rõ với người bán và để đồ ở chỗ thông thoáng.

Gỗ hấp: làm đều màu giữa lõi và dác

Hấp gỗ là đưa gỗ vào buồng hơi nước nóng trong một thời gian. Cách này phổ biến với một số loại gỗ nhập khẩu, điển hình là óc chó: phần dác màu nhạt sau khi hấp sẽ sẫm xuống gần với màu lõi, giúp tấm ván trông đồng đều và tận dụng được nhiều gỗ hơn. Một số loại gỗ khác cũng được hấp để giảm ứng suất, dễ uốn hoặc dễ sấy.

Hấp là kỹ thuật công khai trong ngành gỗ, không phải gian lận. Nhưng có hai điều người mua nên biết. Thứ nhất, gỗ hấp thường mất bớt sắc độ ánh tím, ánh đỏ tự nhiên, màu chuyển về nâu xám đều hơn; người thích vẻ tương phản của gỗ chưa hấp sẽ thấy khác. Thứ hai, ván có nhiều dác đã hấp có thể được bán như ván lõi đẹp toàn phần; về lâu dài phần dác vẫn mềm hơn và dễ bị côn trùng hơn lõi.

Câu nên hỏi: ván này hấp hay không hấp, tỷ lệ dác chừng nào. Nhìn ở mặt cắt đầu hoặc mặt dưới của mặt bàn, nơi ít được hoàn thiện, đôi khi bạn vẫn thấy ranh giới nhạt giữa lõi và dác. Người bán thẳng thắn sẽ trả lời ngay, vì trong nghề đây là thông tin bình thường.

Nhuộm màu và phun màu: ranh giới giữa làm đẹp và đánh tráo

Nhuộm, hay "lau màu", là cho chất màu thấm vào thớ gỗ để đổi sắc. Phun sơn có màu là phủ một lớp màu lên trên bề mặt. Cả hai đều được dùng hợp lý trong nội thất. Vấn đề nằm ở mục đích và ở chỗ người bán có nói ra hay không.

Kiểu xử lýMục đích hợp lýKhi nào thành đánh tráoDấu hiệu trên món đồ
Lau màu mỏng, vẫn thấy vânLàm đều màu giữa các thanh ghép, hợp tông với nội thấtLau màu đỏ sẫm lên gỗ tạp rồi gọi là gụ, hươngVân và lỗ mạch của gỗ gốc vẫn hiện, màu đọng đậm ở lỗ mạch
Phun sơn màu đục, che vânĐồ sơn màu theo thiết kế, ai cũng thấy là sơnPhun màu nâu đen dày rồi bán như gỗ mun, trắcKhông thấy vân ở mặt phẳng, mép mòn lộ màu gỗ nhạt bên dưới
Vẽ vân giả lên lớp sơnĐồ trang trí giá thấp, đã nói rõVẽ vân trắc, vân hương lên gỗ thườngVân lặp lại, không liền từ mặt sang cạnh, nằm trên chứ không nằm trong gỗ
Tẩm mùi, xịt tinh dầuHầu như không có lý do chính đángXịt mùi để gỗ thường thơm như gỗ hương, pơ muMùi gắt, bay nhanh sau vài tuần; mặt cắt mới không có mùi

Điểm chung của các trường hợp đánh tráo là lớp màu hoặc mùi chỉ nằm ở bề mặt, còn gỗ bên trong vẫn là gỗ khác. Vì vậy những nơi gỗ lộ ra không qua hoàn thiện, như mặt dưới, lòng ngăn kéo, đầu chân ghế, lỗ bắt vít, là nơi đáng xem nhất.

Kiểm một món đồ gỗ đã qua xử lý trong mười phút

Bạn không cần dụng cụ gì đặc biệt ngoài một chiếc đèn pin điện thoại. Làm theo thứ tự dưới đây ngay tại cửa hàng, trước khi trả tiền.

  1. Rọi đèn xiên góc lên mặt phẳng lớn nhất. Ánh sáng xiên làm nổi lỗ mạch và thớ gỗ; nếu bề mặt phẳng lì như nhựa, không thấy lỗ mạch nào, lớp phủ rất dày hoặc là màu đục.
  2. Lật ngược món đồ hoặc kéo hết ngăn kéo ra. Xem mặt gỗ trần ở dưới đáy và trong lòng ngăn: màu gỗ ở đó có giống màu mặt trên không, hay nhạt hẳn đi.
  3. Nhìn các cạnh mép và góc hay bị chạm tay. Ở đây lớp màu mòn trước, lộ màu gỗ gốc. Một vệt nâu nhạt dưới lớp đỏ sẫm là dấu hiệu nhuộm.
  4. So vân ở mặt trên với vân ở cạnh cùng một thanh gỗ. Vân thật chạy liền từ mặt này vòng sang mặt kia; vân vẽ hoặc ván dán mặt thì bị cắt đứt ngay ở cạnh.
  5. Ngửi ở chỗ gỗ trần, không ngửi trên mặt đã sơn. Mùi thơm chỉ có trên mặt sơn mà không có ở chỗ gỗ trần là đáng nghi.
  6. Hỏi người bán ba câu: gỗ gì, có sấy và tẩm không, có nhuộm màu không. Đề nghị ghi đúng ba câu trả lời đó vào hoá đơn hoặc phiếu bảo hành.

Không cạo, không đốt, không nhỏ dung môi lên đồ chưa mua. Những phép thử phá huỷ như vậy vừa làm hỏng hàng của người khác, vừa có thể gây cháy hoặc hít phải hơi độc.

Gỗ xử lý nhiệt: sẫm màu vì nhiệt, không phải vì loài

Một kiểu xử lý ngày càng hay gặp ở sàn ngoài trời, ốp tường và một số đồ nội thất là gỗ biến tính bằng nhiệt. Gỗ được nung trong buồng kín ở nhiệt độ cao, thường kèm hơi nước hoặc khí trơ để không bắt lửa. Quá trình này làm thay đổi một phần cấu trúc hoá học của thành tế bào: gỗ hút nước ít hơn, co ngót ít hơn, côn trùng và nấm kém ưa hơn, đồng thời màu chuyển sang nâu sẫm đều từ ngoài vào trong.

Đây là kỹ thuật có thật và có ích, nhưng nó cũng tạo ra một chỗ dễ hiểu lầm. Gỗ thông, tần bì, bạch đàn sau khi xử lý nhiệt có màu nâu đậm đồng đều, nhìn qua rất giống những loại gỗ tối màu đắt tiền. Khác với nhuộm, màu ở đây đi suốt chiều dày tấm ván, nên cạo mép hay nhìn mặt cắt cũng không lộ màu nhạt bên dưới. Dấu hiệu để nhận ra là gỗ nhẹ hơn hẳn so với độ sẫm của nó, mặt cắt mới có mùi khói nhẹ như gỗ nướng, và vân vẫn là vân của loài gỗ gốc.

Gỗ xử lý nhiệt cũng giòn hơn gỗ chưa xử lý, chịu lực uốn và va đập kém hơn, nên ít được dùng cho chân ghế, thanh chịu lực. Khi mua, hãy hỏi tên loài gỗ gốc trước khi xử lý, và yêu cầu ghi tên đó, không chỉ ghi màu hay tên thương mại.

Khi xử lý là chuyện tốt: những trường hợp nên chọn gỗ đã xử lý

Đứng về phía người mua không có nghĩa là coi mọi xử lý là xấu. Có những trường hợp chọn gỗ đã xử lý kỹ lại là quyết định khôn ngoan. Một bộ bàn ăn gỗ cao su tẩm sấy đúng quy trình, sơn phủ tốt, dùng trong căn hộ có điều hoà, thường ổn định hơn một bộ bàn gỗ quý nhưng sấy ẩu. Đồ cho nhà ở vùng ven biển, nơi độ ẩm và muối cao, rất cần gỗ đã được sấy và phủ bảo vệ cẩn thận.

Gỗ nhuộm cũng có chỗ đứng chính đáng: khi bạn muốn tủ bếp màu óc chó nhưng ngân sách chỉ đủ cho gỗ sồi hay tần bì, một lớp lau màu đẹp là giải pháp hợp lý, miễn là hoá đơn ghi đúng tên gỗ gốc. Điều bạn trả tiền khi đó là màu sắc và tay nghề, không phải tên gỗ.

Tóm gọn nguyên tắc: xử lý để gỗ bền hơn thì nên có; xử lý để gỗ trông khác đi thì chấp nhận được nếu được nói ra và tính giá đúng; xử lý để gỗ bị gọi bằng tên khác thì đó là bán sai mô tả, và bạn có quyền đòi lại tiền.

Câu hỏi thường gặp

Gỗ tẩm sấy có độc không, có nên dùng cho phòng trẻ nhỏ?

Gỗ tẩm bằng chất bảo quản được phép, sấy xong và phủ sơn kín thì thường được dùng rộng rãi trong nội thất. Với phòng trẻ nhỏ, nên hỏi người bán chất tẩm là gì, chọn sơn phủ gốc nước có thông tin phát thải thấp, và để đồ mới ở phòng thoáng vài tuần trước khi cho trẻ dùng.

Làm sao biết gỗ đã sấy đủ khô?

Cách chắc nhất là đo bằng máy đo độ ẩm gỗ cầm tay trên phôi chưa hoàn thiện. Xưởng nghiêm túc sẵn lòng đo trước mặt khách. Khi mua đồ đã hoàn thiện, bạn chỉ có thể dựa vào uy tín người bán, điều khoản bảo hành về cong vênh, nứt và việc ghi rõ cam kết đó trên giấy.

Gỗ óc chó hấp có phải hàng kém không?

Không. Hấp là kỹ thuật phổ biến để làm đều màu lõi và dác, không phải để đánh tráo. Khác biệt chủ yếu nằm ở sắc màu và tỷ lệ dác trong tấm ván. Nếu bạn quan tâm đến độ bền và vẻ tương phản tự nhiên, hãy hỏi tỷ lệ dác và xem mẫu ván trước khi đặt.

Đồ gỗ màu rất đậm, bóng như gương có đáng nghi không?

Màu đậm và độ bóng cao tự nó không chứng minh điều gì, vì nhiều loại gỗ quý vốn sẫm và nhiều người thích sơn bóng. Nhưng lớp phủ càng dày càng che vân và lỗ mạch, khiến bạn khó kiểm. Khi đó hãy xem kỹ những chỗ gỗ trần ở mặt dưới, lòng ngăn kéo và mép mòn.

Có thể tự cạo một chút sơn ở mặt dưới để xem gỗ không?

Với đồ chưa mua thì không nên, vì đó là làm hỏng hàng của người bán. Với đồ đã mua và nghi bị bán sai, cũng nên giữ nguyên hiện trạng, chụp ảnh và liên hệ người bán trước, vì món đồ là chứng cứ. Nếu cần xác định loại gỗ, nhờ đơn vị giám định lấy mẫu đúng cách.

Tẩm mùi cho gỗ thơm có phải vi phạm không?

Bản thân việc xịt hương lên đồ gỗ không bị cấm, nhưng nếu mùi được dùng để khách tin rằng đó là một loại gỗ thơm khác thì là thông tin sai về hàng hoá. Người mua nên đánh giá gỗ qua vân, thớ và mặt cắt, coi mùi chỉ là dấu hiệu phụ dễ bị làm giả.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138