ChatQuy.comChất Quý
Gỗ quý tự nhiên

Hương Nam Phi, lim Nam Phi, trắc Lào: đọc tên gỗ nhập khẩu mang tên gỗ Việt

Vì sao gỗ châu Phi, gỗ Lào được bán dưới tên hương, lim, gõ, trắc; ba kiểu quan hệ giữa tên gọi và loài cây, và cách đọc tên trên giấy tờ khi mua.

Stacks of large imported hardwood logs with painted ends at a timber yard near Hai Phong port, a worker in a hard hat walking between them, overcast morning, wide shot

Những cái tên như hương Nam Phi, lim Nam Phi, gõ Nam Phi, trắc Lào là tên thương mại do thị trường đặt, ghép tên một loại gỗ quen thuộc của Việt Nam với nơi nhập gỗ về. Chúng có thể chỉ đúng loài cây ấy mọc ở nước khác, có thể chỉ một loài họ hàng gần cùng chi, cũng có thể chỉ một loại gỗ khác hẳn chỉ giống về màu. Chữ "Nam Phi" trên thị trường gỗ Việt Nam thường được dùng như cách gọi chung gỗ nhập từ châu Phi, không nhất thiết từ nước Cộng hoà Nam Phi.

Không có gì sai khi một loại gỗ nhập khẩu được bán với tên dễ nhớ. Vấn đề chỉ nảy sinh khi tên gọi làm người mua tin rằng mình đang mua một thứ khác với thực tế. Bài này giúp bạn hiểu ba kiểu quan hệ giữa tên thương mại và loài cây, những cặp tên hay gặp, và cách đọc tên gỗ trên hoá đơn để biết chính xác mình mua gì.

Vì sao gỗ nhập khẩu hay mượn tên gỗ Việt

Khi nguồn gỗ quý trong nước cạn dần và nhiều loài bị cấm khai thác từ rừng tự nhiên, các xưởng đồ gỗ chuyển sang dùng gỗ nhập từ các nước láng giềng, từ châu Phi, Nam Mỹ và nhiều nơi khác. Những loại gỗ này có tên địa phương ở nước xuất, có tên thương mại quốc tế bằng tiếng Anh hoặc tiếng Pháp, và có tên khoa học bằng tiếng La-tinh. Người mua đồ gỗ ở Việt Nam thì không quen với những tên đó.

Cách dễ nhất để bán là gắn gỗ mới vào một cái tên người mua đã biết. Một loại gỗ đỏ, nặng, có mùi thơm nhẹ, cùng chi với gỗ hương, sẽ được gọi là "hương" kèm theo nơi xuất xứ. Một loại gỗ nâu vàng, cứng, sẫm dần theo thời gian giống lim, sẽ được gọi là "lim" kèm theo nơi xuất xứ. Theo thời gian, những tên này trở thành tên thông dụng trong ngành, được dùng trên bảng báo giá, trong quảng cáo, có khi cả trong giấy tờ mua bán.

Tên gọi kiểu này tiện cho giao tiếp nhưng thiếu chính xác. Hai lô gỗ cùng được gọi là "hương Nam Phi" có thể là hai loài khác nhau, tuỳ nhà nhập khẩu và thời điểm. Muốn biết chính xác, bạn cần đi qua tên thương mại để tới tên khoa học của loài.

Ba kiểu quan hệ giữa tên gọi và loài cây

Kiểu một: cùng loài, khác nơi mọc. Nhiều loài cây gỗ có vùng phân bố rộng qua nhiều nước Đông Nam Á. Gỗ trắc, gỗ hương, gỗ gõ đỏ mọc ở Lào, Campuchia, Thái Lan có thể cùng loài với cây mọc ở Việt Nam. Khi đó "trắc Lào" về mặt thực vật là trắc, khác biệt chủ yếu ở điều kiện sinh trưởng, tuổi cây và tất nhiên ở giấy tờ nguồn gốc khi qua biên giới.

Kiểu hai: cùng chi, khác loài. Đây là trường hợp phổ biến với gỗ châu Phi. Gỗ "hương Nam Phi" thường thuộc chi Pterocarpus, cùng chi với gỗ hương Việt Nam nhưng là loài khác. Gỗ "lim Nam Phi" thường thuộc chi Erythrophleum, cùng chi với lim xanh. Gỗ "gõ Nam Phi" thường thuộc chi Afzelia, cùng chi với gõ đỏ. Họ hàng gần nên giống nhau về màu, độ nặng, cách gia công, nhưng không đồng nhất về vân, mùi, độ ổn định.

Kiểu ba: khác hẳn, chỉ giống bề ngoài. Một số loại gỗ được gán tên gỗ quý chỉ vì màu sắc hay vân na ná, dù thuộc chi, thậm chí họ thực vật khác. Đây là trường hợp dễ gây thiệt hại cho người mua nhất, vì đặc tính sử dụng có thể khác xa điều được kỳ vọng.

Tên gọi không nói cho bạn biết đang ở kiểu nào. Cùng một chữ "Lào" hay "Nam Phi" có thể rơi vào bất kỳ kiểu nào ở trên. Chỉ tên khoa học, hoặc kết quả giám định, mới trả lời được câu hỏi này.

Một số cặp tên thường gặp trên thị trường

Bảng dưới liệt kê những cặp tên hay xuất hiện, kèm chi thực vật thường được gắn với chúng. Vì tên thương mại không được chuẩn hoá, một tên có thể ứng với nhiều loài, nên hãy dùng bảng như điểm bắt đầu để đặt câu hỏi.

Tên thương mạiGỗ Việt mà tên mượnQuan hệ thường gặpĐiều cần hỏi thêm
Hương Nam Phi, hương châu PhiHương (chi Pterocarpus)Cùng chi, khác loàiTên khoa học loài; màu đỏ tươi phai nhanh hơn hay chậm hơn
Lim Nam PhiLim xanh (chi Erythrophleum)Cùng chi, khác loàiĐộ ổn định, có nứt khi về khí hậu ẩm không
Gõ Nam Phi, gõ châu PhiGõ đỏ (chi Afzelia)Cùng chi, khác loàiCó nu, vân đẹp như gõ đỏ trong nước không
Trắc Lào, trắc CampuchiaTrắc (chi Dalbergia)Có thể cùng loài hoặc loài khác cùng chiGiấy tờ nhập khẩu, CITES với gỗ chi Dalbergia
Hương Lào, gõ LàoHương, gõ đỏThường cùng loài khác nơi mọcNguồn gốc khai thác, giấy tờ qua biên giới
Các tên "sưa" gắn với gỗ đỏ nhập khẩuSưa (chi Dalbergia)Thường là loài khác, có khi khác chiTên khoa học; giám định nếu giá trị lớn

Với các loài gỗ đỏ chi Dalbergia và một số loài Pterocarpus châu Phi, buôn bán quốc tế chịu sự kiểm soát của Công ước CITES. Gỗ nhập khẩu hợp pháp sẽ đi kèm giấy phép theo quy định; người mua đồ gỗ lớn có quyền hỏi về nguồn gốc này.

Vì sao gỗ cùng chi vẫn có thể khác khá xa

Hai loài cùng chi giống như hai người họ hàng: có nét giống nhau dễ nhận, nhưng tính tình khác. Ở gỗ, sự khác nhau thể hiện ở màu lõi và cách màu thay đổi theo thời gian, ở mật độ và độ cứng, ở lượng tinh dầu và mùi khi cưa, ở độ co ngót khi gặp thay đổi độ ẩm. Một loại gỗ nhập từ vùng khí hậu khô có thể ổn định ở nơi xuất xứ nhưng co giãn mạnh hơn khi về điều kiện nồm ẩm của miền Bắc nếu không được sấy và để ổn định đúng cách.

Ngoài loài, điều kiện khai thác và xử lý cũng tạo khác biệt. Gỗ nhập dạng tròn, dạng hộp hay dạng xẻ sẵn, được sấy ở đâu, để bao lâu trước khi gia công, đều ảnh hưởng đến chất lượng món đồ cuối cùng. Vì vậy hai món đồ cùng ghi "hương Nam Phi" từ hai xưởng có thể khác nhau rõ về độ bền theo thời gian.

Điều này không có nghĩa gỗ nhập khẩu kém hơn. Nhiều loại gỗ châu Phi, Nam Mỹ có chất lượng rất tốt, được dùng rộng rãi trên thế giới. Điều quan trọng là bạn biết mình đang mua loại gì để có kỳ vọng đúng và chăm sóc phù hợp.

Đọc tên gỗ trên giấy tờ khi mua đồ

Khi mua đồ gỗ có giá trị, nhất là đồ được gọi bằng tên gỗ quý, bạn có thể làm theo các bước dưới đây để biết chính xác chất liệu và có căn cứ nếu sau này có tranh chấp.

  1. Hỏi tên đầy đủ người bán dùng cho loại gỗ, kể cả phần xuất xứ như "Lào", "Nam Phi", "châu Phi"; chú ý nếu người bán chỉ nói gọn "gỗ hương" cho gỗ nhập.
  2. Hỏi tên khoa học của loài. Người bán có nguồn gỗ hợp pháp thường biết hoặc tra được, vì tên khoa học xuất hiện trên tờ khai nhập khẩu và giấy phép CITES nếu có.
  3. Đề nghị ghi trên hoá đơn hoặc giấy bán hàng cả tên thương mại lẫn tên khoa học, cùng các thông tin về lõi, giác, ghép, nhuộm.
  4. Với đồ lớn từ gỗ thuộc diện kiểm soát, hỏi về giấy tờ nguồn gốc gỗ, không chỉ hoá đơn bán đồ.
  5. Nếu người bán không cung cấp được tên khoa học hay giấy tờ, hãy coi món đồ như gỗ chưa rõ loài và cân nhắc giá trị bạn sẵn sàng trả theo đó.
  6. Với món đồ giá trị lớn, cân nhắc nhờ cơ sở giám định gỗ kiểm loài trước khi trả hết tiền.

Tên khoa học viết theo dạng hai chữ La-tinh: chữ đầu là chi, viết hoa, chữ sau là loài, viết thường. Nếu trên giấy chỉ ghi đến chi kèm "sp." nghĩa là chưa xác định đến loài, đó cũng là thông tin hữu ích.

Giám định loài gỗ: kết quả nói được gì và không nói được gì

Khi tên gọi không đủ tin cậy, giám định là cách để biết món đồ làm từ loại gỗ gì. Phương pháp phổ biến nhất là giải phẫu gỗ: chuyên gia cắt lát mỏng hoặc làm phẳng mặt cắt ngang rồi quan sát dưới kính lúp, kính hiển vi để đọc cách sắp xếp lỗ mạch, mô mềm, tia gỗ. Mỗi chi thực vật có "chữ ký" cấu tạo khá riêng, nên phương pháp này thường xác định được chi của mẫu gỗ một cách đáng tin cậy.

Giới hạn nằm ở cấp loài. Với những chi có nhiều loài cấu tạo gần giống nhau, như các gỗ đỏ chi Dalbergia hay chi Pterocarpus, chỉ nhìn cấu tạo có khi chưa đủ để nói chắc là loài nào. Khi đó các phòng thí nghiệm chuyên sâu có thể dùng thêm phương pháp phân tích hoá học thành phần chất chiết xuất hoặc phân tích di truyền, tuỳ năng lực của từng nơi. Việc xác định gỗ mọc ở nước nào còn khó hơn nữa và thường không thể làm bằng giám định thông thường.

Vì vậy khi nhận kết quả, bạn nên đọc kỹ kết luận ghi đến cấp nào: chi, loài, hay chỉ là "phù hợp với nhóm gỗ". Kết quả "cùng chi Pterocarpus" chẳng hạn không đồng nghĩa với "gỗ hương Việt Nam". Hiểu đúng giới hạn này giúp bạn dùng kết quả giám định như một bằng chứng có giá trị, không suy diễn quá những gì nó nói.

Những lời giới thiệu nên nghe chậm lại

"Cùng loại với gỗ trong nước, chỉ là nhập về." Câu này có thể đúng với kiểu một, nhưng thường được dùng cho cả kiểu hai và kiểu ba. Hỏi lại tên khoa học là cách nhanh nhất để biết.

"Gỗ Nam Phi còn tốt hơn gỗ ta." Tốt hơn hay kém hơn tuỳ tiêu chí: độ cứng, độ ổn định, màu, mùi hay giá. Một lời khẳng định chung chung không cho bạn thông tin gì để so sánh.

"Không cần giấy tờ vì là gỗ nhập." Ngược lại, gỗ nhập khẩu hợp pháp luôn đi qua thủ tục hải quan và, với loài thuộc diện kiểm soát, cả giấy phép CITES. Gỗ không có dấu vết giấy tờ nào là dấu hiệu cần thận trọng.

"Gỗ này là sưa châu Phi." Sưa là một loài cụ thể có nguồn gốc ở Việt Nam và vùng lân cận. Gỗ đỏ nhập từ nơi khác được gọi là sưa gần như chắc chắn là loài khác, có thể đẹp và có giá trị riêng, nhưng không phải là sưa.

Câu hỏi thường gặp

Gỗ hương Nam Phi có phải là gỗ hương không?

Gỗ hương Nam Phi thường thuộc cùng chi Pterocarpus với gỗ hương Việt Nam nhưng là loài khác, mọc ở châu Phi. Nó có nhiều nét giống như màu đỏ, độ nặng, nhưng khác về vân, mùi và cách đổi màu. Vì vậy nên gọi đúng là gỗ hương châu Phi chứ không coi là gỗ hương trong nước.

Chữ "Nam Phi" có nghĩa gỗ nhập từ nước Nam Phi không?

Trên thị trường gỗ Việt Nam, chữ "Nam Phi" thường được dùng như tên gọi chung cho gỗ nhập từ nhiều nước châu Phi, không nhất thiết từ Cộng hoà Nam Phi. Muốn biết nước xuất xứ thật, bạn cần xem giấy tờ nhập khẩu hoặc hỏi nhà cung cấp.

Trắc Lào và trắc Việt Nam khác nhau thế nào?

Trắc mọc ở Lào có thể cùng loài với trắc Việt Nam, khi đó khác biệt chủ yếu ở tuổi cây, điều kiện sinh trưởng và giấy tờ. Nhưng tên "trắc Lào" trên thị trường cũng có thể được dùng cho loài khác cùng chi. Tên khoa học trên giấy tờ nhập khẩu là căn cứ rõ nhất.

Làm sao biết tên khoa học của loại gỗ mình mua?

Bạn có thể hỏi người bán, vì tên khoa học có trên tờ khai hải quan và giấy phép nếu gỗ thuộc diện kiểm soát. Nếu người bán không biết, có thể gửi mẫu gỗ cho cơ sở giám định gỗ. Kết quả giám định thường ghi loài hoặc ít nhất là chi của mẫu.

Gỗ nhập khẩu có cần giấy tờ khi mua đồ gỗ không?

Người mua đồ gỗ thông thường không làm thủ tục nhập khẩu, nhưng với đồ lớn làm từ loài thuộc diện kiểm soát, bạn nên hỏi người bán về giấy tờ nguồn gốc gỗ. Quy định cụ thể thay đổi theo thời gian, nên cần tra cứu văn bản hiện hành khi có giao dịch giá trị lớn.

Gỗ nhập khẩu có hợp với khí hậu nồm ẩm không?

Điều đó phụ thuộc vào loài và đặc biệt là việc gỗ được sấy, để ổn định trước khi gia công hay chưa. Gỗ từ vùng khô về nơi ẩm có thể co giãn nhiều nếu xử lý chưa kỹ. Khi đặt đồ, bạn nên hỏi xưởng về độ ẩm gỗ và thời gian để gỗ trước khi làm.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138